N E W S L E T T E R  T K i W

A R T Y K U Ł Y

 

KATEGORIA: prawo upadłościowe i naprawcze

- Zarys polskiego prawa upadłościowego (stan prawny na dzień 5 maja 2016 roku) (maj 2016)

- Upadłość konsumencka w małżeństwie – wspólnie czy oddzielnie? (maj 2016)

- Nowe zasady składania wniosku o upadłość konsumencką (styczeń 2015)

- Nowe przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej (październik 2014)

- Uchwała Sądu Najwyższego dot. wykładni art. 94 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego (wrzesień 2013)

–|–

Zarys polskiego prawa upadłościowego (stan prawny na dzień 5 maja 2016 roku)

 Maj 2016

Prawo upadłościowe w Polsce przyjęte zostało w Rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 24 października 1934 roku. Obok innych ustaw regulujących obrót gospodarczy w Polsce Prawo upadłościowe z 1934 roku należało do jednych z najnowocześniejszych we współczesnej Europie. O jakości jego rozwiązań dobrze świadczy to, że po przemianach ustrojowych z lat 1988-1990 obowiązywało ono do 2003 roku. Nawet jego zmiany, które weszły w życie w styczniu 1998 roku nie zmieniły zasadniczego jego kształtu.

 Jako pierwszą przesłankę ogłoszenia upadłości, o charakterze warunku wystarczającego i koniecznego do ogłoszenia upadłości dłużnika, określono trwałe zaprzestanie wypełniania zobowiązań przez dłużnika. Jako drugą, również o charakterze warunku wystarczającego i koniecznego, ale tylko w stosunku do osób prawnych ,brak majątku wystarczającego na pokrycie zobowiązań.

Drugim ważnym aktem prawnym odnoszącym się do przedsiębiorców było rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 roku – Prawo o postępowaniu układowym, które regulowało zasady i postępowanie na wypadek zamiaru zawarcia przez dłużnika układu z wierzycielami. Obydwa rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 1934 roku normowały w sposób zupełny sytuację przedsiębiorcy zarówno na wypadek zagrożenia upadłością, jak i na wypadek jego upadłości.

W dniu 1 października 2003 roku. weszła w życie nowa Ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe i naprawcze. Ustawa z 28 lutego 2003 roku zastąpiła obydwa rozporządzenia z dnia 24 października 1934 roku Prawo upadłościowe oraz Prawo o postępowaniu układowym. Ustawa z 2003 roku stanowiła kompleksową regulację postępowania upadłościowego i jego skutków; międzynarodowego postępowania upadłościowego; odrębnych postępowań upadłościowych (po śmierci niewypłacalnego dłużnika; wobec deweloperów; wobec banków i spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych; wobec zakładów ubezpieczeń i zakładów reasekuracji; wobec emitentów obligacji; wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej); postępowania naprawczego w razie zagrożenia niewypłacalnością; dotyczącą odpowiedzialności karnej. Przy czym odrębne postępowanie upadłościowe wobec deweloperów zostało dodane do ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku na mocy ustawy z dnia 16 września 2011 roku o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego i obowiązuje od dnia 29 kwietnia 2012 roku. Jego wprowadzenie zostało wymuszone przez Trybunał Konstytucyjny, który dostrzegł brak regulacji sytuacji majątkowej nabywców mieszkań i brak ochrony ich praw na wypadek niewypłacalności dewelopera, stwierdzając w postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2010 roku istnienie luki prawnej w tym zakresie, której usunięcie jest niezbędne dla zapewnienia spójności systemu prawnego Rzeczypospolitej Polskiej.

Natomiast odrębne postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej zostało wprowadzone w dniu 31 marca 2009 roku. Przyjęte wówczas rozwiązania nie ułatwiły konsumentom możliwości ogłaszania upadłości i w praktyce przepisy te nie funkcjonowały. Następnie w dniu 31 grudnia 2014 roku wprowadzona została w życie kolejna zmiana odnosząca się do upadłości konsumenckiej, która istotnie zmieniła przesłanki ogłoszenia upadłości, w kierunku ułatwienia osobom fizycznym nieprowadzącym działalności gospodarczej uwolnienia się od długów. W praktyce, upadłość konsumencka zaczęła więc funkcjonować dopiero po 1 stycznia 2015 roku.

Wracając do podstaw ogłoszenia upadłości opisanych w ustawie z dnia 28 lutego 2003 roku, pierwotnie nadal obowiązywały dotychczasowe przesłanki ogłoszenia upadłości dłużnika, zdefiniowane tak jak w Rozporządzeniu z 1934 roku, jednakże zmodyfikowane na mocy ustawy z dnia 15 maja 2015 roku – Prawo restrukturyzacyjne.

Wobec tego, począwszy od dnia 1 stycznia 2016 roku dłużnik jest niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych; domniemywa się, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonywaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Dłużnik będący osobą prawną albo jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, jest niewypłacalny także wtedy, gdy jego zobowiązania pieniężne przekraczają wartość jego majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający dwadzieścia cztery miesiące.

Istotnym elementem w ustawie z 28 lutego 2003 roku było to, że kładła ona nacisk na takie prowadzenie postępowania upadłościowego, aby roszczenia wierzycieli mogły być zaspokojone w jak największym stopniu, a jeśli racjonalne względy na to pozwalały, aby dotychczasowe przedsiębiorstwo dłużnika zostało zachowane. Rozwiązanie to miało służyć ratowaniu miejsc pracy, a korespondowało z możliwością przejścia do postępowania naprawczego i możliwości zawarcia przez dłużnika układu z wierzycielami, nawet na wypadek ogłoszenia upadłości dłużnika, obejmującej likwidacje jego majątku. Ustawa dopuszczała także sytuację odwrotną, to jest zmianę postępowania z naprawczego na postępowanie obejmujące likwidację majątku dłużnika, o ile w toku postępowania naprawczego odpadły przesłanki zawarcie układu z wierzycielami.

W ciągu 13 lat obowiązywania ustawy z 28 lutego 2003r. praktycy upadłościowi dostrzegli jej nieprzystawalność do potrzeb małych i średnich przedsiębiorstw, jak również nadmierny formalizm krępujący dłużnika i zamykający mu drogę do porozumienia się z wierzycielami szczególnie w sytuacji, gdy było ich zaledwie kilka lub kilkunastu. Doprowadziło to do uchwalenia nowej ustawy z dnia 15 maja 2015r. – Prawo restrukturyzacyjne, która reguluje zawieranie przez dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością układu z wierzycielami oraz skutki układu, jak również przeprowadzanie działań sanacyjnych.

Natomiast ustawa z dnia 28 lutego 2003 roku otrzymała nową nazwę „Prawo upadłościowe” i od dnia 1 stycznia 2016 roku reguluje zasady wspólnego dochodzenia roszczeń wierzycieli: od niewypłacalnych dłużników będących przedsiębiorcami; od niewypłacalnych dłużników będących osobami fizycznymi nieprowadzącymi działalności gospodarczej; skutki ogłoszenia upadłości oraz zasady umarzania zobowiązań upadłego będącego osobą fizyczną.

Począwszy więc od dnia 1 stycznia 2016 roku restrukturyzację przeprowadza się w następujących postępowaniach restrukturyzacyjnych: postępowaniu o zatwierdzenie układu; przyspieszonym postępowaniu układowym; postępowaniu układowym; postępowaniu sanacyjnym. Celem postępowania restrukturyzacyjnego jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika przez umożliwienie mu restrukturyzacji w drodze zawarcia układu z wierzycielami, a w przypadku postępowania sanacyjnego – również przez przeprowadzenie działań sanacyjnych, przy zabezpieczeniu słusznych praw wierzycieli.

Postępowanie o zatwierdzenie układu umożliwia zawarcie układu w wyniku samodzielnego zbierania głosów wierzycieli przez dłużnika bez udziału sądu restrukturyzacyjnego. Może być prowadzone jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem. Przyspieszone postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności w uproszczonym trybie. Może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem nie przekracza 15 % sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Postępowanie układowe umożliwia dłużnikowi zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Może być prowadzone, jeżeli suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekracza 15% sumy wierzytelności uprawniających do głosowania nad układem.

Postępowanie sanacyjne umożliwia dłużnikowi przeprowadzenie działań sanacyjnych oraz zawarcie układu po sporządzeniu i zatwierdzeniu spisu wierzytelności. Działaniami sanacyjnymi są czynności prawne i faktyczne, które zmierzają do poprawy sytuacji ekonomicznej dłużnika i mają na celu przywrócenie dłużnikowi zdolności do wykonywania zobowiązań, przy jednoczesnej ochronie przed egzekucją.

(Grzegorz Tyniec)

–|–

Upadłość konsumencka w małżeństwie – wspólnie czy oddzielnie?

Maj 2016

Podjęcie decyzji o złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej to nie jedynie abstrakcyjne rozważenie przesłanek, które są potrzebne do jego złożenia. Należy mieć na uwadze konsekwencje podjętej przez nas decyzji – które dotkną również naszego współmałżonka.

W przeważającej większości przypadków między dłużnikiem a jego małżonkiem istnieje ustawowa wspólność majątkowa. Zgodnie z treścią prawa upadłościowego w razie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków wspólność ustawowa między małżonkami ustaje z mocy prawa z dniem ogłoszenia upadłości, a majątek wspólny wchodzi do masy upadłości. W takiej sytuacji wyłącznym uprawnieniem małżonka upadłego jest zgłoszenie swojej wierzytelności z tytułu udziału w majątku wspólnym. Majątek wspólny wchodzi w całości do masy upadłości. Ustawa prawo upadłościowe w żaden sposób nie faworyzuje małżonka, traktując go na równi z pozostałymi wierzycielami.

Nowe przepisy regulujące kwestie upadłości konsumenckiej nie dopuszczają możliwości przeprowadzenia wspólnej upadłości konsumenckiej dla małżonków. Zazwyczaj małżonkowie wspólnie decydują się na zaciąganie zobowiązań finansowych, a ich spłata obciąża domowy budżet.  Dlatego też brak takiego rozwiązania w ustawie może budzić spore zaskoczenie.

Oznacza to, że w celu całkowitego oddłużenia gospodarstwa domowego należy złożyć dwa odrębne wnioski. W praktyce może to wywołać wiele komplikacji, ponieważ po ogłoszeniu upadłości powstaną dwie niezależne od siebie masy upadłości. Do masy upadłości małżonka, u którego pierwsza została ogłoszona upadłość, wejdzie cały majątek wspólny małżonków. Masę upadłości drugiego małżonka stanowić będzie wyłącznie wierzytelność zgłoszona w postępowaniu upadłościowym pierwszego małżonka.

 (Martyna Pietraś)

–|–

Nowe zasady składania wniosku o upadłość konsumencką

Styczeń 2015 r.

Od nowego roku obowiązują nowe przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej. Dzięki nim każdy konsument może starać się o uwolnienie ze spirali zadłużenia poprzez ogłoszenie upadłości. Konsumentem w rozumieniu ustawy jest osoba, która nie prowadzi działalności gospodarczej od co najmniej roku.

Przy ogłaszaniu upadłości kluczowe jest złożenie wniosku z uzasadnieniem do sądu. Należy w nim wskazać w jakiej sytuacji był dłużnik zaciągając zobowiązania, a więc jak wyglądały perspektywy ich spłaty, a to dlatego że sąd nie ogłosi upadłości, jeśli dłużnik popadł w stan niewypłacalności na skutek zawinionego działania lub rażącego niedbalstwa.

Należy wskazać wszystkie okoliczności działające na korzyść dłużnika, a jeżeli są jakieś przesłanki mogące skutkować oddaleniem takiego wniosku, to trzeba z kolei powołać się na względy słuszności lub względy humanitarne, np.  zwrócić uwagę na stan zdrowia, który uniemożliwia zarobkowanie, czy zaznaczyć, że ma się na utrzymaniu członków rodziny.

We wniosku trzeba wskazać także wszystkich wierzycieli, ich adresy, wysokość wierzytelności i datę ich zapadalności. Konieczne jest także załączenie aktualnego i pełnego wykazu majątku, który się posiada oraz wykazu wierzytelności spornych z zaznaczeniem w jakim stopniu wierzyciel ich nie uznaje. Ważne jest także aby sporządzić listę zabezpieczeń ustanowionych na majątku dłużnika(np. hipotek, zastawów) wraz z datami ich ustanowień.

Należy pamiętać by wskazać wszystkich wierzycieli, gdyż w przeciwnym wypadku długi wobec nich nie zostaną umorzone w wyniku przeprowadzenia procedury upadłości konsumenckiej.

Po rozpoznaniu wniosku sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej i dopiero wówczas rozpoczyna się postępowanie likwidacyjne majątku konsumenta, które ma na celu spieniężenie jego majątku i zaspokojenie z niego wierzycieli. Następnie sąd ustala też plan spłaty, czyli określa, że dłużnik przez maksymalnie 3 lata stosownie do swoich możliwości będzie uiszczał jakieś opłaty na rzecz wierzycieli.

Wydanie przez sąd postanowienia o upadłości konsumenckiej powoduje także zawieszenie, a po uprawomocnieniu się tego postanowienia – umorzenie wszelkich prowadzonych postępowań egzekucyjnych czy zajęć komorniczych. Zostają one zastąpione postępowaniem likwidacyjnym prowadzonym przez syndyka.

(Damian Bugaj)

ŹRÓDŁO

–|–

Nowe przepisy dotyczące upadłości konsumenckiej

Październik 2014 r.

W dniu 29 sierpnia 2014 r. Sejm nadał ostateczne brzmienie ustawie o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe i naprawcze, ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Celem uchwalonej ustawy jest redukcja albo całkowite usunięcie barier w dostępie do tzw. upadłości konsumenckiej ( jest to upadłość osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej), z uwzględnieniem słusznych interesów wierzycieli.

Najważniejszymi ze zmian przyjętych przez Sejm jest:

  • wprowadzenie nowej podstawowej przesłanki oddalenia wniosku o ogłoszenie upadłości (przesłanką tą będzie umyślne albo wywołane rażącym niedbalstwem doprowadzenie przez dłużnika do swojej niewypłacalności lub istotne zwiększenie jej stopnia),
  • dopuszczalność prowadzenia postępowania upadłościowego także wtedy, gdy wierzycielem upadłego jest tylko jeden podmiot;
  • umożliwienie sądom podjęcia decyzji o umorzeniu postępowania upadłościowego w sytuacji, gdy osobista sytuacja upadłego w sposób oczywisty wskazywać będzie, że nie będzie on zdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat w ramach planu spłaty wierzycieli,
  • nowa zasada, że postanowienie o ogłoszeniu upadłości należy niezwłocznie podać do publicznej wiadomości poprzez ogłoszenie w budynku sądowym oraz stosowne obwieszczenie w Monitorze Sądowym i Gospodarczym;
  • wprowadzenie możliwości zaskarżenia za pomocą skargi kasacyjnej od postanowienia sądu drugiej instancji o ustaleniu planu spłaty wierzycieli albo umorzeniu zobowiązań upadłego bez ustalania planu spłaty.

Ustawa została już zatwierdzona przez Senat i podpisana przez Prezydenta RP, a wejść ma w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia.

.

(Maciej Księżarczyk)

ŹRÓDŁO

–|–

Uchwała Sądu Najwyższego dot. wykładni art. 94 ust. 1 prawa upadłościowego i naprawczego

Wrzesień 2013 r.

W dniu 4 września 2013 roku Sąd Najwyższy, Izba Cywilna w składzie 7 sędziów (sygn. akt III CZP 26/13), w związku z pytaniem prawnym jakie zadał Sąd Apelacyjny w Krakowie, Wydział I Cywilny na skutek apelacji złożonej przez syndyka masy upadłości Galerii Centrum sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej Mecenasa Grzegorza Tyńca od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie, Wydziału IX Gospodarczego, podjął uchwałę zgodną ze stanowiskiem syndyka, o następującej treści: „Oświadczenie o potrąceniu złożone przed dniem ogłoszenia upadłości, obejmującej likwidację majątku upadłego, przez jego dłużnika, który nabył wierzytelność w drodze przelewu w okresie roku przed dniem ogłoszenia upadłości wiedząc o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości, nie powoduje umorzenia wierzytelności”.

Uchwała ta jest niezwykle istotna, gdyż zmieniła stosowaną dotychczas przez sądy interpretację przepisu art. 94 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Sąd Okręgowy w Krakowie, Wydział IX Gospodarczy oparł swoje orzeczenie na odmiennej wykładni powyższego przepisu, przedstawionej m.in. w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 6 lutego 2008 roku podjętej w składzie 3 sędziów. Syndyk masy upadłości Galerii Centrum sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej zakwestionował ten sposób rozumienia tego przepisu, który w jego ocenie, był wbrew podstawowym zasadom prawa upadłościowego i naprawczego.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 4 września 2013 roku podzielił stanowisko syndyka Mecenasa Grzegorza Tyńca.

(Magdalena Włudarczyk)

LINK DO ORZECZENIA